Badanie ciepłej wody użytkowej na obecność bakterii Legionella sp.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Suchej Beskidzkiej przypomina zobowiązanym podmiotom, że na podstawie wymagań określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. poz. 2294), zostali oni zobligowani do wykonania badań wody na obecność bakterii Legionella sp.

Obowiązkiem wykonywania badań na obecność Legionella sp. objęte zostały takie podmioty jak:

 

  • przedsiębiorstwa podmiotu wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne,

 

  • budynki zamieszkania zbiorowego;

budynek zamieszkania zbiorowego został zdefiniowany w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [§3 pkt 5] jako budynek przeznaczony do okresowego pobytu ludzi, w szczególności hotel, motel, pensjonat, dom wypoczynkowy, dom wycieczkowy, schronisko młodzieżowe, schronisko, internat, dom studencki, budynek koszarowy, budynek zakwaterowania na terenie zakładu karnego, aresztu śledczego, zakładu poprawczego, schroniska dla nieletnich, a także budynek do stałego pobytu ludzi, w szczególności dom dziecka, dom rencistów i dom zakonny;

 

  • budynki użyteczności publicznej, w których w trakcie użytkowania wytwarzany jest aerozol wodno-powietrzny;

budynek użyteczności publicznej został zdefiniowany w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [§3 pkt 6] jako budynek przeznaczony na potrzeby administracji publicznej, wymiaru sprawiedliwości, kultury, kultu religijnego, oświaty, szkolnictwa wyższego, nauki, wychowania, opieki zdrowotnej, społecznej lub socjalnej, obsługi bankowej, handlu, gastronomii, usług, w tym usług pocztowych lub telekomunikacyjnych, turystyki, sportu, obsługi pasażerów w transporcie kolejowym, drogowym, lotniczym, morskim lub wodnym śródlądowym, oraz inny budynek przeznaczony do wykonywania podobnych funkcji; za budynek użyteczności publicznej uznaje się także budynek biurowy lub socjalny.

 

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. poz. 2294) zarządcy lub właściciele budynków, w których w trakcie użytkowania wytwarzany jest aerozol wodno-powietrzny przeprowadzają badania ciepłej wody z minimalną częstotliwością pobierania próbek oraz postępują zgodnie z procedurą postępowania w zależności od wyników badania bakteriologicznego.

 

W  § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. poz. 2294) określono miejsca pobierania próbek ciepłej wody użytkowej, które powinny pozwolić na ocenę wewnętrznej instalacji wodociągowej (poza siecią wodociągową).

 

 

Miejscami instalacji wodociągowej, w których dokonuje się poboru próbek są miejsca zlokalizowane w:

- wypływie ze zbiornika ciepłej wody lub najbliższym punkcie czerpalnym;

- punkcie czerpalnym najdalej położonym od zbiornika ciepłej wody;

- miejscu powrotu wody do podgrzewacza;

- wybranych punktach pośrednich, których liczba zależy od wielkości systemu.

 

Minimalna częstotliwość pobierania próbek ciepłej wody oraz procedury postępowania w zależności od wyników badania bakteriologicznego przez podmioty wykonujące działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne oraz właścicieli, zarządców budynków zamieszkania zbiorowego oraz budynków użyteczności publicznej, w których w trakcie użytkowania wytwarzany jest aerozol wodno-powietrzny zostały określone w części B załącznika nr 5 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. poz. 2294).

Załącznik 5. Wymagania mikrobiologiczne, jakim powinna odpowiadać ciepła woda, minimalna częstotliwość pobierania próbek ciepłej wody oraz procedury postępowania w zależności od wyników badania bakteriologicznego.

A.  Wymagania mikrobiologiczne, jakim powinna odpowiadać ciepła woda

Lp.

Parametr

Liczba mikroorganizmów [jtk]

Objętość próbki [ml]

Objaśnienia

1.

Legionella sp.

<100

100

1)

<50

1000

2)

Objaśnienia:

1)Należy badać w próbkach wody ciepłej pobranych w przedsiębiorstwach podmiotu wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne i w budynkach zamieszkania zbiorowego oraz w budynkach użyteczności publicznej, w których w trakcie ich użytkowania wytwarzany jest aerozol wodno-powietrzny.

2)Wartość parametru dotyczy przedsiębiorstw podmiotu wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne, w których przebywają pacjenci o obniżonej odporności, w tym objęci leczeniem immunosupresyjnym.

B. Minimalna częstotliwość pobierania próbek ciepłej wody oraz procedury postępowania w zależności od wyników badania bakteriologicznego1)

Lp.

Liczba Legionella sp. (jtk)

Ocena skażenia

Postępowanie

Badanie

1.

<100/100 ml
<502)/1000 ml

Brak lub znikome

System pod kontrolą - nie wymaga podjęcia specjalnych działań.

2 razy w roku3)
Po 1 roku 4)

2.

≥100/100 ml
≥502)/1000 ml

Średnie

Jeżeli większość próbek jest pozytywna, należy sieć wodną uznać za skolonizowaną przez pałeczki Legionella, znaleźć przyczynę (dokonać przeglądu technicznego sieci, sprawdzić temperaturę wody) i podjąć działania zmierzające do redukcji liczby bakterii. Dalsze działania (czyszczenie i dezynfekcja) zależą od wyniku następnego badania.

Po 4 tygodniach, jeżeli wynik badania nie ulegnie zmianie, należy przeprowadzić czyszczenie i dezynfekcję, powtórzyć badanie po 1 tygodniu, następnie po 1 roku.

3.

≥1000/100 ml
>1002)/1000 ml

Wysokie

Należy przystąpić do działań interwencyjnych jw., włącznie

z czyszczeniem i dezynfekcją systemu - woda nie nadaje się do pryszniców.

Po 1 tygodniu od czyszczenia i dezynfekcji, następnie co 3 miesiące.5)

4.

≥10000/100 ml
≥10002)/1000 ml

Bardzo wysokie

Należy natychmiast wyłączyć z eksploatacji urządzenia i instalacje wody ciepłej oraz przeprowadzić zabiegi ich czyszczenia i dezynfekcji.

Po 1 tygodniu od czyszczenia i dezynfekcji, następnie co 3 miesiące.5)

 

Objaśnienia:

1)Jeżeli jest to wynik badania 1 lub 2 próbek, w celu wykluczenia skażenia punktowego powinno być pobranych i zbadanych więcej próbek.

2)Wartość parametru dotyczy przedsiębiorstw podmiotu wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne, w których przebywają pacjenci o obniżonej odporności, w tym objęci leczeniem immunosupresyjnym.

3)Minimalna częstotliwość pobierania próbek ciepłej wody do badań w przedsiębiorstwach podmiotu wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne oraz            w przedsiębiorstwach podmiotu wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne, w których przebywają pacjenci o obniżonej odporności, w tym objęci leczeniem immunosupresyjnym.

4)Minimalna częstotliwość pobierania próbek ciepłej wody do badań w podmiotach innych niż podmioty wskazane w pkt 3. Jeżeli w kolejnych badaniach w odstępach rocznych stwierdzono < 100 jtk/100 ml, badanie wykonuje się po 3 latach.

5)Jeżeli w kolejnych dwóch badaniach wykonanych w odstępach trzech miesięcy stwierdzono < 100 jtk/100 ml, to następne badanie można wykonać za rok. Jeżeli w kolejnych dwóch badaniach wykonanych w odstępach trzech miesięcy stwierdzono < 50 jtk/1000 ml, to następne badanie można wykonać za pół roku.

 

Bakterie z rodzaju Legionella

W przypadku ciepłej wody użytkowej do głównych zagrożeń mikrobiologicznych jest ryzyko występowania bakterii z rodzaju Legionella, namnażających się w temperaturze powyżej 25°C. Jak wskazano w Wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia dotyczących jakości wody do picia (Światowa Organizacja Zdrowia 2011. Wydanie czwarte) głównym patogenem przenoszonym przez wodę jest Legionella pneumophila, odpowiedzialna za przypadki zachorowań na legionellozę występującą w dwóch postaciach klinicznych: choroby legionistów oraz gorączki Pontiac. Najpowszechniejszą drogą zakażenia jest droga inhalacyjna, czyli wdychanie aerozolu wodno-powietrznego zawierającego ww. bakterie. Zagrożenie szczepami Legionella dotyczy m.in. instalacji ciepłej wody w budynkach, spowodowane gromadzeniem się w nich osadów, kamienia, rdzy, glonów i mułu, a także stagnacją wody.

 

Objawy zakażenia podobne są do grypy lub zapalenia płuc (m.in. gorączka, kaszel, zaburzenia w oddychaniu, bóle mięśniowe i bóle głowy, zmęczenie), przez co często są z mylone z tymi chorobami. Czasem bakteria zamiast płuc atakuje serce, błony surowicze, nerki lub wątrobę. Szczególnie zagrożone chorobą są osoby o obniżonej odporności (m.in. osoby starsze, palące lub nadużywające alkoholu, cierpiące na przewlekłe choroby itd.). Zakażenie może nastąpić wyłącznie poprzez wdychanie aerozolu wodno-powietrznego, nie poprzez spożycie wody czy kontakt z chorą osobą.

Bakterie Legionella towarzyszyły ludzkości od niepamiętnych czasów, ale od kiedy korzystanie z urządzeń klimatyzacyjnych, wentylacyjnych, obiektów i urządzeń wodno-sanitarnych stało się powszechne, zagrożenie stało się groźniejsze. Miejscem naturalnego występowania bakterii Legionella są zbiorniki wód śródlądowych, morskich, gorące źródła oraz gleba. Następnie bakterie przedostają się do wód powierzchniowych, a poprzez ujęcia wód i stacje uzdatniania wody do instalacji zimnej i ciepłej wody w budynkach. Bakterie z rodzaju Legionella posiadają dużą zdolność adaptacji do różnych warunków środowiska. W instalacjach wodociągowych ekosystemem sprzyjającym namnażaniu się bakterii jest tworzący się osad , tzw. biofilm (aglomerat bakterii, grzybów i innych mikroskopijnych organizmów oraz materii nieorganicznej, tworzący cienkie osady na powierzchniach mających kontakt    z wodą). Gdy powstanie to w wyniku zmian ciśnienia i prędkości przepływu wody przez taką instalację oraz drgań, bakterie Legionella zostają uwalniane z biofilmu i następuje wzrost ich koncentracji w wodzie. Bakterie żyjące w biofilmie są bardziej odporne na działanie środków dezynfekcyjnych niż bakterie żyjące w stanie wolnym, bo osad i biofilm stanowią ochronę dla bakterii przed większością chemicznych środków dezynfekcyjnych i innej nie chemicznej dezynfekcji.

Znaczny przyrost liczby bakterii Legionella następuje w miejscach zastoin wody, gromadzenia się wilgoci, powstawania osadów, obrostów biologicznych oraz rdzy. Najważniejszym środkiem zapobiegawczym jest utrzymanie instalacji w odpowiednim stanie higienicznym oraz technicznym. Z punktu widzenia epidemiologicznego instalacja wody ciepłej stanowi poważne zagrożenie, gdyż gwałtowny wzrost bakterii Legionella następuje w temperaturze w granicach 22-43°C przy odczynie pH 5,5-9,2 a taka temperatura i pH jest charakterystyczna dla tego rodzaju instalacji. Spełnienie niektórych wymogów technicznych wspomaga działania zapobiegawcze. Zasadą przy użytkowaniu instalacji wodociągowej powinno być eliminowanie rejonów instalacji, w których występują zastoiny, gdyż:

 - woda zalegająca w sieci lub charakteryzująca się małymi prędkościami przepływu, ulega wychłodzeniu do temperatury sprzyjającej rozwojowi bakterii,

 - zawsze w takich miejscach tworzą się osady i gruba warstwa biofilmu na ściankach instalacji, a więc tworzą się idealne warunki dla rozwoju bakterii.

Przy wyborze materiałów do wykonania instalacji wewnętrznej należy mieć na uwadze, że niektóre materiały (jak tworzywa sztuczne) wywołują wyższy poziom wzrostu bakterii, podczas gdy miedź wytwarza niższe poziomy wzrostu (miedź czy srebro są znanymi czynnikami bakteriobójczymi).

Gumowe uszczelki w dyszach prysznicowych uznano za miejsca, gdzie występuje akumulacja bakterii, prowadząca czasami do eksplozji wzrostu ich stężenia, okresowo należy je wymieniać.

Jedną z podstawowych zasad dostosowania instalacji ciepłej wody celem zmniejszenia ryzyka zakażenia bakteriami Legionella sp., określa Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. 2002 Nr 75, poz.690 z późn. zm.).§ 120 ust. 2 tegoż Rozporządzenia brzmi: "Instalacja wodociągowa ciepłej wody powinna umożliwiać uzyskanie w punktach czerpalnych wody o temperaturze nie niższej niż 55°C i nie wyższej niż 60°C, przy czym instalacja ta powinna umożliwiać przeprowadzenie jej okresowej dezynfekcji termicznej przy temperaturze wody nie niższej niż 70 °C”.

 

Zgodnie z zaleceniami temperatura wody nie powinna ,,praktycznie'' spadać poniżej 49°C w żadnym punkcie instalacji (dotyczy to także wody powrotnej z instalacji).

W celu zapobiegania i zwalczania źródeł zakażenia bakteriami Legionella należy:

  • utrzymywać temperaturę wody ciepłej w sieci powyżej 55°C,
  • czyścić zbiorniki, sieć wodną oraz końcówki kranów z osadów i kamienia,
  • przeprowadzać dezynfekcję termiczną przez czasowe przegrzanie wody do 70°C.

 

Reasumując wykonanie przez właścicieli, zarządców badań ciepłej wody użytkowej pod kątem występowania bakterii Legionella sp. w sposób określony w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. poz. 2294) jest szczególnie istotne w kontekście zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego wody.

 

 

Sekcja Nadzoru Higieny Komunalnej

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Suchej Beskidzkiej

Sucha Beskidzka, 08.05.2018 r.

Kontakt

Punkt informacyjny:
tel. (+48 33) 87-42-234
fax (+48 33) 87-70-571
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.psse.malopolska.pl
> więcej

 

2020  Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Suchej Beskidzkiej